تازه های خبری

  • 78
  • 01/19/1399
  • 175
شاخصه های طراحی فضای کودکان

شاخصه های طراحی فضای کودکان

کودکان به سبب محدودیت های جسمی و روانی خود به اجبار تابع شرایط محیطی هستند. حال بهبود شرایط محیطی که کودک در آن زندگی می کند می تواند حس کنجکاوی را در او تقویت سازد و در میان این محیط ها، فضاهای مختص کودکان اهمیت ویژه ای دارند زیرا این فضاها بخش عمده ای از زمان و محیط زندگی کودکان را به خود اختصاص می دهند و می توانند نیازهای اجتماعی و فردی آنها را برآورده سازند. بنابراین ارتقاء کیفیت این فضاها می تواند در سلامت و رشد قوای جسمی و روانی، آموزش، خلاقیت کودکان تأثیر بسزایی داشته باشد.

 

 

 

 

 

 

شاخصه های طراحی فضای کودکان


زمانی که محیطی برای کودکان طراحی می شود می بایست شامل فضاهای زیر باشد:
فضاهای طبیعی
مانند آب و درخت و موجودات زنده که اساسی ترین و مهم ترین فضا را برای کودکان تشکیل می دهند. فضای سبز باید به
وسیلۀ عناصر گیاهی سبز محصور باشد. این عناصر شامل درختان و گلها و نورپردازی است.استفاده از عناصر فضایی برای
یادگیری یا استفاده از چیزهایی که به بچه ها اطلاعات جدیدی بدهند و حاوی موضوعاتی تاریخی، فرهنگی و آموزشی باشند
می تواند مورد توجه باشد. رنگ های روشن، سایه بان و نور از موارد مورد توجه بچه ها در فضاهای سبز است. چوب یکی از
مصالح آشنا برای بچه ها است که علاوه بر ایمن بودن و سلامت مصالح، حالت دوستانه ای برای بچه ها دارد. آنها دوست دارند
 که نرده ها، سرپناه ها و نیمکت ها چوبی باشند

فضاهای باز
فضاهای گسترده ای که در آنها کودکان بتوانند به اندازة دلخواه در آن بدوند و انرژی های درونشان را تخلیه کنند. این
مسئله خیلی مهم است که این فضاها به اندازه ای بزرگ باشد که پرانرژی ترین بازی ها هم در آن انجام پذیرد.
مبانی طراحی فضاهای باز را در تناسب با شرایط جسمی و روانی کودکان را به شکل ذیل می باشد:
- جهت برانگیختن حس احترام بر حریم نیمه خصوصی خود، نشانه ها و یا ظاهر لازم را داشته باشند.
- از وسعت و اندازه هایی متعادل نسبت به مراجعه کنندگان برخوردار باشند.
- در فاصله مناسبی از مناطق مسکونی قرار داشته باشد.
- از پیوستگی فیزیکی لازم برخوردار باشد.
- از نظر توپوگرافی نسبت سطوح سخت مانند آسفالت و بتن با سطوح نرم مانند چمن، خاک یا ماسه، فضای سبز در ارتفاع و
دارای زیبایی، منظر و شرایط نور مناسب باشد.
- خطر برخورد با وسائل نقلیه موتوری در آنها به حداقل کاهش یافته باشد.
- حرکت بدون مانع، ایمن و در دسترس به خصوص برای حرکت کودکان کم توان جسمی و حرکتی و یا با صندلی چرخ دار، تا
حد امکان پیش بینی شده باشد.
- در حد امکان، با خانه ها و همچنین با محیط کالبدی تحرک و فعالیت روزمره پیوند فیزیکی و ارتباط سمعی و بصری کافی
. داشته باشد .


فضاهای راه ها
راه ها و جاده ها قبل از حضور ماشین، زمین اصلی بازی بچه ها بوده است. راه ها فضاهایی هستند که کودکان آنها همدیگر
.) را ملاقات می کنند و شبکه ای است که فضاهای متنوع را به هم متصل می کند)اسماعیلی، 1933
فضاهای مخفی
استقلال کودکان از طریق داشتن این فضاهای مخفی رشد می یابد.
احکام طراحی فضای کودکان
معماری هنر ایجاد مصنوع است و عملکردهای متعددی می تواند داشته باشد از جمله:
محافظت: زیرا هر فردی نیاز به امنیت و محافظت و گرمی و صمیمیت در عین خلوت دارد.
ارتباط: چون انسان به صورت اجتماعی زندگی می کند، نیاز به ارتباطات دوستانه و اجتماعی، مراوده با دوستان و شرکت در
مراسم اجتماعی را دارد.
زیبایی شناسی: شهروندی که احساس کند در شهر و محیطی زیبا زندگی می کند بهتر می تواند در راه بهبود آن تلاش کند.

شرایط محیطی
نور
نور یکی از اصول معماری در تأمین آسایش بصری فضا می باشد که تأثیرات روانی آن در انسان ها متفاوت است. تحقیقات
ثابت کرده است که نور طبیعی و شفاف بر روی حواس کودکان تأثیر مثبتی دارد. از دید کودکان این فضاها دوستانه و با نشاط
هستند. وجود نور طبیعی همراه با دید مناسب باعث می شود که از ایجاد احساس زندانی بودن و در نهایت از احساس عدم
امنیت در کودکان جلوگیری شود. نور کافی و نورپردازی مناسب در فضاها موجب می شود که:
- میل و رغبت کودکان افزایش یابد.
- دقت عمل و تمرکز حواس بیشتر شود.
- سلامتی چشم و قدرت بینایی محفوظ مانده و از خستگی اعصاب جلوگیری می کند.
- باعث ایجاد تنوع و تأکید فضایی می گردد.
در مورد نور مصنوعی، چراغ هایی با نور مستقیم معمولاً در جاهایی مورد استفاده قرار می گیرند که رنگ فضا روشن و
انعکاس سطوح نسبتاً زیاد است. از آنجا که در اکثر فضاها اغلب ترکیبی از نور طبیعی و مصنوعی، استفاده می شود بهتر است از
چراغ های فلورسنت با توزیع نوری بین مستقیم تا یکنواخت یا مختلط استفاده کرد، همچنین در فضاهایی که در طول شب،
ممکن است مورد استفاده قرار گیرد از نظر روانی بهتر است از ترکیب دو نور مستقیم و غیرمستقیم استفاده شود.
صدا
زمانی که کودکان به فضای بزرگی با سطحی سخت وارد می شوند شاید اولین کاری که می کنند محکم قدم گذاشتن روی
سطح سخت کف است تا به انعکاس صدای کف پای خود گوش فرا دهند. کودکان بارها و بارها به این صدا گوش می دهند.
سروصدای بسیار زیاد و یکباره و منقطع، سبب کاهش تمرکز کودکان می شود.
- سروصدای ناشی از ترافیک زمینی و هوایی
- کاربری های تجاری و کارگاه های صنعتی
- سروصدای بازی کودکان در فضای باز
به طور کلی می توان گفت کودکان دو احساس متفاوت راجع به سروصدا دارند. بعضی از صداها مانند موارد بالا برایشان
آزار دهنده است و در بعضی مواقع آنها را می ترساند ولی برخی سروصداها برایشان لذت بخش و تخیل برانگیز است. کودکان
تقریباً هیچ وقت از سروصدای ملایم زمینه ناراحت نمی شوند و بندرت راجع به آن حرف می زنند. به نظر نمی رسد که
سروصدای محیط، اگر بلند هم باشد مزاحم آنها باشد. کودکان خیلی بهتر از بزرگسالان می توانند در سروصدا کار کنند، بطور
کلی آنها صداها را دوست دارند، صداها آنها را از تنهایی بیرون آورده و سرشان را گرم می کند و آنها را به هیجان می آورد.
صداهای ملایم زمینه، به تخیل کودکان کمک می کند و آنها را به زندگی بیرون مرتبط می سازد. در نتیجه برخلاف بزرگسالان
که سروصدا را مزاحم اصلی جامعه می دانند، کودکان آن را به شرط اینکه بسیار آزار دهنده نباشد، به چشم مشکل نمی نگرند.
فضاهای کودکان نمی بایست از لحاظ آکوستیکی مرده باشد. اگر انعکاس صوت برای کودکان بیش از حد باشد آنها بطور
خود به خود سروصدای کمتری تولید می کنند. استفاده از سطوح سخت با ایجاد خاصیت پراکندگی انعکاس صوت، محیط
اکوستیکی بسیار مطلوب تری را برای کودکان به وجود می آورد تا فضایی که با استفاده از مصالح آکوستیکی خفه شده و مرده
است.

 

تهویه
برای کار کردن با حداقل خستگی و تأمین سلامت کودکان، تهویه خوب در فضاهای آموزشی مخصوصاً در کلاس درس
ضروری است.
- تعیین صحیح محل و نوع بازشوها نسبت به جهت وزش باد.
- استفاده از مصالح مناسب در جداره ها.
- استفاده از گیاهان و درختان جهت تهویه طبیعی محیط پیرامون.
ترافیک
مسئله ترافیک در مورد کودکان مسئله ای بس حیاطی و خطرناک است. پژوهش های انجام شده در مورد کودکان و
ترافیک نشان می دهد که کودکان بنابر دلایل زیر نمی توانند مانند بزرگسالان از عهدة ترافیک برآیند:
- کودکان کوتاه ترند. آنان تا ارتفاعی نمی رسند که بتوانند مانند بزرگسالان بر موقعیت ترافیک اشراف داشته باشند.
- شنوایی کودکان تا آن حد تکامل نیافته است تا بتوانند تشخیص دهند که هر صدا از کدام طرف می آید.
- حوزة دید کودکان محدود است. آنان نمی توانند مانند بزرگسالان حرکات پیرامون حوزة دید خود را کشف کنند. آنان در هر
نوبت به یک چیز نگاه می کنند و مشتاقانه در جزئیات آن فرو می روند. کودکان برای تعویض سریع دید دور به نزدیک دچار
مشکل هستند.
- کودکان خودانگیزی زیادی دارند. آنان زمان حال را با شدت احساس می کنند و قادر به پیش بینی حوادث نیستند، توپی که
هنگام بازی به خیابان می غلتد باید بی درنگ برگردانده شود و...
- کودکان بازی می کنند و هنگام بازی آنان عمیقاً به آنچه مشغولند فرو می روند و دنیای پیرامون خود را فراموش می کنند.
هنگام بازی توجه ندارند که بازی ناگهان در خیابان ادامه یافته است.
- بعضی از کودکان قادر به خواندن نیستند و بنابراین نمی توانند پیام های خطر را روی تابلوها و نشانه ها درک کنند.
- کودکان گاهی پیام های تابلوهای معمولی را به شکل نادرست برداشت می کنند. برای مثال آدم را در حال عبور روی تابلوی
عابر پیاده می تواند توسط کودکان به عنوان فراخوانی به دویدن روی خیابان تلقی شود.
شرایط کالبدی
سازماندهی
سازماندهی به معنای پیدایش و برقرای مکان های متوازن، تداوم مسیرها یا راه ها، تقارب سطوح است که در نهایت به
تعدادی مرکز و مسیر و حوزه منجر می گردد که حاصل همۀ این موارد نیز خوانایی فضا می باشد.
مسیرها و راه ها
برای کودک مرکز هر جایی می تواند باشد و مفهوم مسیر نیز از نظر کودکان با بزرگسالان تفاوت هایی اساسی دارد. در
نتیجه می توان انتظار داشت که هر جایی برای کودک در مقاطعی از زمان تبدیل به مرکز شود، با انعطاف پذیری در نحوة
سازماندهی به مسیرها و مراکز در حوزة قابل قبول خودشان از قابلیت های طراحی فضای کودکان می باشد.
جزء و کل
به علت اینکه کودک قدرت تمرکز روی چند صفت را با هم ندارد، بنابراین قادر به درک پیچیدگی کلی نیست و نمی تواند
همزمان دربارة کل و جزء فکر کند کودک در هر واحد زمان روی قسمتی از کل)جزء( تمرکز می کند.در نتیجه استفاده از
عناصر پیچیده بصورت غالب لزومی ندارد و می تواند در ترکیب کل و جزء از روابط ساده بصورت غالب استفاده کرد و از
پرداختن به جزئیات زیاد و پیچیده در طراحی کل خودداری نمود و در طراحی جزئیات به اهداف مورد نظر دست یافت.

ابعاد و اندازه
به طور طبیعی کودکان دوست دارند که اشیایی را پیدا کنند که مخصوص ابعاد و اندازة آنها ساخته شده اند.
برای رسیدن به فضای مناسب عملکردی سه عامل مؤثر است:
- ابعاد انسانی و شناخت فعالیت های پیش بینی شده در هر فضا.
- ابعاد مبلمان و تجهیزات آموزشی هر فضا.
- فریم ها و فواصل عملکرد هر مبلمان با حریم های حرکتی و رفتاری.
جنس
جنس از عناصر تعریف کننده فضا است که اهمیت بسزایی در تأثیر کلی فضا بر ادراک آن، توسط انسان دارد. در ادراک
فضا، حس لامسه پس از حس بینایی، مهمترین ارکان حسی است. در مورد کودکان موضوع از این مهمتر است. چرا که کودکان
از طریق لمس کردن یاد می گیرند و آموزش می بینند.
کودکان عاشق بافت های نرم مانند چمن و فرش هستند. کودکان بافت چوب را نیز خیلی دوست دارند. با استفاده متنوع از
مصالحی مختلف در اجزای ساختمان، می توان کلیۀ حواس کودکان را تحریک و آنها را مشتاق یادگیری کرد.
فرم
فرم ها دارای تأثیرات روانشناسانه ای هستند و می توان از طریق فرم معین، اطلاعات مورد نظر را انتقال داد. پس فرم باید
به گونه ای انتخاب شود که با محتوای فضا هماهنگی داشته باشد.
- فرم پویا)مستطیل( حرکت را القاء می کند و در عوض فرم های ایستا)مربع( برای مکان های مکث مناسب می باشند.
- فرم های بی قاعده کودک را وادار به خیال پردازی می کند.
- فرم مقعر حالت دعوت کنندگی دارد.
- فرم محدب حالت پس زننده دارد.
- فرم های قوس دار و منحنی، فرم ها و حرکاتی نرم برای کودکان هستند و کودکان نیز عاشق نرمی هستند.
- درک فرم های خوابیده راحت تر از فرم های ایستا است، بنابراین استفاده از فرم های ایستا در نقاط تأکید مناسب تر است.
- فرم های با قاعده سنگین تر از فرم های پیچیده هستند و فرم های عمودی سنگین تر از فرم های مایل هستند.
نکته مهم دیگر استفاده از فرم ها و اشکال آشنا برای کودکان است که به آنها کمک می کند از یک محیط تازه برای خود
یه خانۀ دوم بسازند.

 


مبلمان
با توجه با اهمیت مبلمان در استفادة چند منظوره از برخی فضاها، این تجهیزات باید قابلیت لازم برای جوابگویی را داشته
باشند. در واقع این گونه مبلمان ها باید قابلیت این را داشته باشند که با تغییرات جزئی به چند فعالیت پاسخ دهند:
- امکان جابجایی راحت را داشته باشند.
- از حجم فضا استفاده کنند.
- قابلیت تفکیک و ترکیب با یکدیگر و با دیگر اجزاء را داشته باشند.
- متناسب با مقیاس کودکان باشند.
- قابلیت شست و شو داشته باشند